Kỹ thuật đổ bóng làm nên sự khác biệt giữa một họa sĩ lâu năm và người mới bước chân vào nghề. Càng thể hiện được sự tương phản giữa bóng và ánh sáng, tranh vẽ càng chân thật và có chiều sâu.

1. Tầm quan trọng của kỹ thuật đổ bóng trong hội họa

Bóng đổ là sự phản chiếu vật thể trước tác động của ánh sáng. Bỏ qua kỹ thuật đổ bóng đồng thời cũng là bỏ qua sự tồn tại của ánh sáng. Thiếu xót này biến không gian ba chiều thành không gian hai chiều, thiếu đi sự chân thật, chiều sâu.

Trong một số loại hình minh họa đơn giản, họa sĩ vẫn có thể bỏ qua kỹ thuật này. Các bộ truyện tranh dành cho thế hệ 8x, đầu 9 là một ví dụ. Tuy nhiên bóng đổ giúp người đọc xác định được hướng sáng, khoảng cách và rất nhiều yếu tố. Bỏ qua bóng của vật thể sẽ khiến tranh vẽ rất thiếu tự nhiên.

Đến thời điểm hiện tại tiêu chuẩn đọc và cách nhìn của độc giả đã khắt khe hơn rất nhiều. Các bộ truyện sản xuất gần đây cần đảm bảo tiêu chuẩn rất cao về độ chân thật, sắc nét. Đồng nghĩa với kỹ thuật đổ bóng trở thành đòi hỏi bắt buộc với con đường minh họa/ký họa.

2. Kỹ thuật đổ bóng dựa trên quy luật của ánh sáng

Ánh sáng tiếp xúc với sự vật tạo sẽ tạo ra các vùng tác động của ánh sáng, bao gồm:

• Vùng sáng nhất: Nơi tiếp xúc trực tiếp với nguồn sáng.
• Vùng tối nhất: Nơi bị che khuất bởi ánh sáng (nằm phía sau vật thế).
• Vùng trung gian: Nơi tiếp giáp giữa vùng sáng nhất và tối nhất.
• Bóng: Hình thành dưới tác động của áng sáng.

Ngoài ra còn một số vùng khác hình thành từ áng sáng có thể kể đến như: Phản quang qua gương, vật thể kính… Những vùng này có thể rất khác nhau và sắc độ hoặc gần giống nhau. Nguồn sáng càng mạnh, sắc độ càng rõ ràng.

3. Các thao tác cần thực hiện để làm chủ kỹ thuật đổ bóng

Nguồn sáng thường gặp nhất trong các tác phẩm nghệ thuật là ánh sáng mặt trời. Mặt trời di chuyển liên tục và mỗi thời điểm lại có độ sáng/chói khác nhau. Bóng sự vật cũng vì thế mà mỗi lúc mỗi khác, không khi nào giống khi nào. Vì lẽ đó người vẽ cần dành ra rất nhiều thời gian để quan sát, luyện tập kỹ thuật. Bắt đầu bằng các thao tác:

• Xác định nguồn sáng: Bóng đổ luôn nằm phía đối diện với nguồn sáng. Ánh sáng càng mạnh, bóng càng đậm. Nhiều nguồn sáng có thể cho ra nhiều bóng nằm các hướng khác nhau. Tuy nhiên chất lượng bóng sẽ không rõ ràng.
• Vẽ bóng: Sau khi xác định nguồn sáng vẽ bóng dựa trên hình ảnh phản chiếu của vật thể.
• Lên sắc độ: Chia vật thể thành các vùng sáng, tối, trung gian, và bóng để hoàn thiện sắc độ. Càng gần nguồn sáng, sắc độ càng nhạt và ngược lại.

4. Tạm kết

Kỹ thuật đổ bóng làm nên sự sắc nét/chân thật của tranh vẽ. Làm chủ kỹ thuật bóng đổ đồng nghĩa với việc làm chủ được phần lớn các kỹ thuật, tư duy hội họa. Tuy nhiên đạt được trình độ này không hề dễ dàng, bởi trước đó Designer sẽ cần phải cập nhật rất nhiều kiến thức về diễn họa, phối cảnh, quy luật xa gần…

Mặt khác, trải nghiệm sống và quan sát nghệ thuật cũng sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng tranh vẽ. Bởi lẽ kỹ thuật xét đến cùng cũng chỉ là một biện pháp học theo vẽ đẹp của tự nhiên. Còn nguồn sáng và cách chiếu sáng sẵn có trong thiên nhiên lại rất đa dạng mà không sách vở nào có thể theo kịp.